LOZAN’I ANLAMAK

I. Dünya Savaşı’nın galip devletleri (İtilâf Devletleri) İngiltere, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve İtalya, İttifak Devletlerine (Osmanlı İmparatorluğu, Almanya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve Bulgaristan), savaş sonunda ağır hükümler içeren antlaşmalar imzalatmışlardır. Antlaşmaların özetleri şöyledir:

Almanya İle Versailles Antlaşması 28 Haziran 1919: I. Dünya Savaşı’ndan önce sömürgeleri ile birlikte yaklaşık 1.300.000 km² olan yüzölçümü 357.000 km² ye düşmüştür. 33 milyar dolar tamirat borcu ödemeye mahkûm edilmiştir. Zorunlu askerlik kaldırılmış, deniz kuvvetleri sınırlandırılmış, ordudaki asker sayısı 100 bine indirilmiştir.

Avusturya İle Saint Germain Antlaşması 10 Eylül 1919: Savaştan önce 576.000 km² olan yüzölçümü bu antlaşma ile 84.000 km² ye, nüfusu 50 milyondan 7 milyona inmiştir. Zengin tarım ve sanayi bölgesi olan Bohemya ve Tirolleri kaybetmiş, ekonomik olarak güç duruma düşmüştür. Zorunlu askerlik kaldırılmış, ordusu 30.000 kişiye indirilmiştir.

Bulgaristan İle Neuilly Antlaşması 27 Kasım 1919: Topraklarından Güney Dobruca’yı Romanya’ya, Gümülcine ve Dedeağaç’ı Yunanistan’a, Tsaribrad ile Sturmitsa bölgesini Yugoslavya’ya bırakmıştır. Ege Denizi ile bağlantısı kalmamıştır. Yüzölçümü 110.000 km² ye düşmüş, 2 milyar 250 milyon altın frank tamirat borcu ödemeye mahkûm edilmiştir. Deniz ve hava kuvveti bulundurması yasaklanmıştır.

Macaristan İle Trianon Antlaşması 4 Haziran 1920: Savaş öncesinde 330.000 km² olan yüzölçümü 92.000 km² ye, 22 milyonluk nüfusu 7.5 milyona düşürülmüştür. Sanayisinin %80’ini, ormanlarının %83’ünü, şeker pancarının %85’ini, buğdayının %6’sını kaybetmiştir. Ordusu 35.000’e indirilmiş, deniz ve hava kuvveti bulundurması yasaklanmıştır. (Fahir Armaoğlu, 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, İstanbul 2005, s.146-148)

Osmanlı İmparatorluğu İle Sevr Antlaşması 10 Ağustos 1920: Osmanlı Devleti’nin toprakları parçalanmış, Türklere sadece Ankara ve Kastamonu illeri ile civarı bırakılmıştır. Asker sayısı 50.000’e indirilmiş, uçak ve ağır silah bulundurulması yasaklanmış, devletin gelir ve giderlerinin düzenlenmesi İtilâf Devletlerinin temsilcilerinden oluşan mali komisyona devredilmiş, azınlıklara Türklerden çok daha fazla haklar tanınmış, kapitülasyonlar en ağır şekliyle uygulamaya konulmuştur.

Osmanlı İmparatorluğu ile imzalanan Sevr Antlaşması dışındaki antlaşmalar yürürlüğe girip uygulandığı gibi, askeri sınırlamalar ve bazı mali hükümler dışındaki maddeler yürürlükte kalmaya devam etmiştir. Sevr dışındaki antlaşmalarda belirlenen tüm sınırlar günümüzde aynı şekilde geçerliliğini korumaktadır. Almanya, Versailles zincirini kırmak için II. Dünya Savaşı’na girmiş ancak, Adolf Hitler’in dünya gerçekleri ve uluslar arası politika stratejileriyle bağdaşmayan maceracı politikası sonucu başarısızlığa uğramıştır. Diğer ülkelerde ise, ulusal direnişlere önderlik edebilecek liderler yetişmediği için antlaşmaları ortadan kaldırabilecek veya yükünü hafifletecek ulusal mücadeleler yapılamamıştır.

Türkiye ise Osmanlı delegelerinin imzalamış olduğu Sevr zincirini yetiştirmiş olduğu lider Mustafa Kemal Atatürk öncülüğünde başlattığı Milli Mücadele ile kırmış, 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşması’yla ulusal sınırlar içinde Türkiye’nin siyasal, ekonomik, malî, askerî ve kültürel bağımsızlığını dünyaya kabul ettirmiştir.

Toprakları ve bağımsızlığı elinden alınarak sömürge haline getirilmek, Anadolu’da dinsel ve etnik ayrıma imkân tanıyan çok hukuklu bir sistemle yok edilmek istenen Türk varlığı, Lozan Antlaşması’yla her türlü kapitülasyon, imtiyaz ve özerklikten arınmış, siyasal ve ekonomik bağımsızlığa kavuşmuş tam bağımsız bir devlet olarak tüm dünyaya onaylattırılmıştır.

Lozan Antlaşması’yla emperyalizme karşı kazanılan askeri zafer diplomatik ve siyasal zafere dönüştürülmüş, tüm sömürge halklarına örnek olan bu başarı Hindistan, Arabistan ve Kuzey Afrika’da bağımsızlık inançlarını geliştirmiş, sömürgeciliği sona erdirmiştir.

Lozan Barış Antlaşması, XX. yüzyılda emperyalizme karşı ulusal kurtuluş savaşını başlatıp başarıyla sonuçlandıran Türk Ulusu’nun, kendisine bağımsız yaşama hakkı tanımak istemeyen düşmanlarına savaştan sonra barış masasında da bu hakkını kabul ettirmesinin belgesidir.

Mustafa Kemal Atatürk’ün de ifade ettiği gibi “Lozan Barış Antlaşması, Türk Ulusu aleyhine yüzyıllardan beri hazırlanmış ve Sevr Barış Antlaşması’yla tamamlandığı zannedilmiş, büyük bir suikastın ortadan kaldırıldığını gösteren bir belgedir.”